ذخیره‌سازی اطلاعات در سرورها؛ DAS، NAS ،SAN و مجازی‌سازی

معماری‌های ذخیره‌سازی اطلاعات؛ آشنایی کامل با DAS، NAS و SAN

با رشد روزافزون حجم اطلاعات، دیگر اتصال یک یا چند هارددیسک به یک سرور برای بسیاری از سازمان‌ها کافی نیست. امروزه مراکز داده باید بتوانند ده‌ها یا حتی هزاران کاربر، صدها سرور و حجم عظیمی از اطلاعات را به‌صورت ایمن، سریع و پایدار مدیریت کنند.

در چنین شرایطی، انتخاب معماری ذخیره‌سازی (Storage Architecture) به اندازه انتخاب نوع سرور یا رسانه ذخیره‌سازی اهمیت دارد.

سه معماری اصلی که امروزه در صنعت فناوری اطلاعات بیشترین کاربرد را دارند عبارت‌اند از:

• DAS (Direct Attached Storage)
• NAS (Network Attached Storage)
• SAN (Storage Area Network)

هر یک از این معماری‌ها برای نیازهای خاصی طراحی شده‌اند و انتخاب صحیح آن‌ها تأثیر مستقیمی بر عملکرد، مقیاس‌پذیری، امنیت و هزینه زیرساخت خواهد داشت.

چرا به معماری‌های مختلف ذخیره‌سازی نیاز داریم؟

فرض کنید یک شرکت کوچک تنها یک سرور دارد. در این حالت، اتصال مستقیم چند هارددیسک به سرور می‌تواند پاسخگوی نیازها باشد.

اما اگر همان شرکت رشد کند و تعداد سرورها به ۲۰، ۵۰ یا ۲۰۰ دستگاه برسد، مشکلاتی مانند موارد زیر ایجاد می‌شود:

• اطلاعات روی سرورهای مختلف پراکنده می‌شود.
• مدیریت فضای ذخیره‌سازی دشوارتر می‌شود.
• تهیه نسخه پشتیبان پیچیده‌تر خواهد شد.
• ظرفیت برخی سرورها تکمیل می‌شود، در حالی که برخی دیگر فضای خالی دارند.
• توسعه زیرساخت زمان‌بر و پرهزینه می‌شود.

برای حل این مشکلات، معماری‌های پیشرفته ذخیره‌سازی توسعه یافته‌اند.

DAS (Direct Attached Storage)

DAS چیست؟

DAS ساده‌ترین معماری ذخیره‌سازی است.

در این روش، تجهیزات ذخیره‌سازی مستقیماً به یک سرور متصل می‌شوند و تنها همان سرور به اطلاعات دسترسی مستقیم دارد.

این اتصال ممکن است از طریق رابط‌هایی مانند:

• SATA
• SAS
• NVMe
• USB
• Thunderbolt
• Fibre Channel (در برخی کاربردها)

انجام شود.

به بیان ساده، هارددیسک‌هایی که داخل یک سرور نصب شده‌اند یا یک محفظه ذخیره‌سازی (Disk Enclosure) که مستقیماً به همان سرور متصل است، نمونه‌ای از DAS محسوب می‌شوند.

مزایای DAS

سادگی

راه‌اندازی DAS بسیار آسان است و نیاز به تجهیزات شبکه ذخیره‌سازی ندارد.

سرعت بالا

از آنجا که ارتباط به‌صورت مستقیم انجام می‌شود، تأخیر بسیار کم است.

هزینه کمتر

در مقایسه با SAN، هزینه خرید و نگهداری DAS پایین‌تر است.

مناسب برای سازمان‌های کوچک

در بسیاری از شرکت‌های کوچک و متوسط، DAS نیازها را به‌خوبی پوشش می‌دهد.

معایب DAS

• اشتراک‌گذاری محدود اطلاعات
• توسعه‌پذیری کمتر
• وابستگی کامل فضای ذخیره‌سازی به همان سرور
• مدیریت دشوار در زیرساخت‌های بزرگ

کاربردهای DAS

• سرورهای مستقل
• ایستگاه‌های کاری مهندسی
• سیستم‌های تدوین ویدئو
• پایگاه‌های داده کوچک
• سرورهای آزمایشگاهی

NAS (Network Attached Storage)

NAS چیست؟

NAS یک دستگاه ذخیره‌سازی مستقل است که از طریق شبکه به کاربران و سرورها خدمات ارائه می‌دهد.

برخلاف DAS، در NAS اطلاعات از طریق شبکه به اشتراک گذاشته می‌شوند.

کاربران می‌توانند فایل‌های خود را مانند یک پوشه اشتراکی روی شبکه مشاهده کنند.

NAS در واقع یک سرور فایل اختصاصی است که سیستم‌عامل، پردازنده، حافظه و فضای ذخیره‌سازی مخصوص خود را دارد.

نحوه عملکرد NAS

در NAS اطلاعات در سطح File Level ارائه می‌شوند.

یعنی کاربران فایل‌ها و پوشه‌ها را مشاهده می‌کنند، نه دیسک خام.

پروتکل‌های رایج NAS عبارت‌اند از:

• SMB/CIFS
• NFS
• AFP (در محیط‌های قدیمی Apple)

اجزای اصلی NAS

یک دستگاه NAS معمولاً شامل بخش‌های زیر است:

• پردازنده
• حافظه RAM
• سیستم‌عامل اختصاصی
• RAID Controller
• HDD یا SSD
• کارت شبکه
• رابط مدیریتی تحت وب

مزایای NAS

اشتراک‌گذاری آسان فایل‌ها

چندین کاربر می‌توانند هم‌زمان به فایل‌های مشترک دسترسی داشته باشند.

مدیریت ساده

اکثر NASها دارای رابط گرافیکی تحت وب هستند و بدون دانش تخصصی زیاد نیز قابل مدیریت‌اند.

توسعه‌پذیری مناسب

بسیاری از مدل‌ها امکان افزودن دیسک یا اتصال محفظه‌های توسعه (Expansion Unit) را دارند.

هزینه مناسب

برای بسیاری از شرکت‌ها، NAS اقتصادی‌ترین راهکار ذخیره‌سازی اشتراکی است.

امکانات نرم‌افزاری

بسیاری از NASهای مدرن امکاناتی مانند:

• Snapshot
• Replication
• Backup
• File Versioning
• Active Directory Integration
• Cloud Sync
• Antivirus
• Docker
• ماشین مجازی

را نیز ارائه می‌کنند.

محدودیت‌های NAS

• وابستگی عملکرد به شبکه
• محدودیت در بارهای بسیار سنگین
• مناسب نبودن برای برخی دیتابیس‌های پرتراکنش
• کارایی پایین‌تر نسبت به SAN در بارهای Block-Level

برندهای مطرح NAS

برخی از شناخته‌شده‌ترین تولیدکنندگان NAS عبارت‌اند از: Synology ،QNAP ،Asustor ،TerraMaster ،Buffalo که در محیط‌های Enterprise نیز شرکت‌هایی مانند NetApp و Dell EMC راهکارهای NAS پیشرفته ارائه می‌دهند.

SAN (Storage Area Network)

SAN چیست؟

SAN پیشرفته‌ترین معماری ذخیره‌سازی سازمانی است.

در SAN، تجهیزات ذخیره‌سازی از طریق یک شبکه اختصاصی پرسرعت به سرورها متصل می‌شوند.

برخلاف NAS که فایل ارائه می‌دهد، SAN فضای ذخیره‌سازی را در سطح Block Level در اختیار سرورها قرار می‌دهد.

برای سیستم‌عامل، فضای SAN مانند یک دیسک محلی دیده می‌شود، در حالی که در واقع روی یک Storage مرکزی قرار دارد.

تفاوت Block Level و File Level

در NAS: سیستم فایل روی خود دستگاه NAS قرار دارد و کاربران فایل‌ها را مشاهده می‌کنند.

در SAN: فضای خام دیسک (LUN) در اختیار سرور قرار می‌گیرد و خود سرور فایل‌سیستم موردنظر را روی آن ایجاد می‌کند.

به همین دلیل، SAN معمولاً عملکرد بسیار بالاتری برای پایگاه‌های داده و مجازی‌سازی ارائه می‌دهد.

اجزای اصلی SAN

یک زیرساخت SAN معمولاً از بخش‌های زیر تشکیل می‌شود:

Storage Array

محل ذخیره اطلاعات

SAN Switch

سوئیچ اختصاصی شبکه ذخیره‌سازی

HBA

کارت Host Bus Adapter روی سرورها

Fibre Channel یا iSCSI

پروتکل ارتباطی میان سرور و Storage

Fibre Channel

سال‌هاست که Fibre Channel استاندارد طلایی SAN در مراکز داده محسوب می‌شود.

ویژگی‌ها:

• تأخیر بسیار کم
• پایداری بالا
• پهنای باند زیاد
• مناسب برای محیط‌های حیاتی

iSCSI

در iSCSI اطلاعات ذخیره‌سازی از طریق شبکه IP منتقل می‌شوند.

مزایا:

• هزینه کمتر
• استفاده از تجهیزات شبکه استاندارد
• پیاده‌سازی آسان‌تر

معایب:

• وابستگی بیشتر به کیفیت شبکه
• تأخیر بیشتر نسبت به Fibre Channel

مزایای SAN

کارایی بسیار بالا

به دلیل انتقال Block-Level و استفاده از شبکه‌های پرسرعت، SAN بهترین عملکرد را برای بارهای سنگین ارائه می‌دهد.

مقیاس‌پذیری

افزودن ظرفیت ذخیره‌سازی بدون تغییر در سرورها امکان‌پذیر است.

مدیریت متمرکز

تمام اطلاعات روی یک یا چند Storage مرکزی مدیریت می‌شوند.

قابلیت‌های پیشرفته

اکثر Storageهای Enterprise امکاناتی مانند:

• Thin Provisioning
• Deduplication
• Compression
• Replication
• Snapshot
• Tiering
• QoS

را ارائه می‌کنند.

محدودیت‌های SAN

• هزینه زیاد
• پیچیدگی پیاده‌سازی
• نیاز به دانش تخصصی
• هزینه نگهداری بیشتر

برندهای مطرح Storage Enterprise

از شناخته‌شده‌ترین تولیدکنندگان تجهیزات SAN عبارتند از : Dell EMC ،HPE،NetAppPure ،StorageIBM ،StorageHitachi ،VantaraHuawei، Lenovo این تجهیزات معمولاً در بانک‌ها، شرکت‌های مخابراتی، مراکز داده و سازمان‌های بزرگ استفاده می‌شوند.

مقایسه DAS، NAS و SAN

ویژگی	DAS	NAS	SAN
نوع دسترسی	مستقیم	File-Level	Block-Level
اتصال	مستقیم به سرور	شبکه LAN	شبکه اختصاصی Storage
اشتراک‌گذاری	محدود	بسیار خوب	از طریق سرورها
سرعت	بسیار بالا	بالا	بسیار بالا
تأخیر	کم	متوسط	بسیار کم
هزینه	کم	متوسط	زیاد
توسعه‌پذیری	محدود	خوب	بسیار زیاد
مناسب برای	سرور مستقل	فایل‌سرور	دیتابیس، مجازی‌سازی

کدام معماری برای چه سازمانی مناسب است؟

انتخاب بین DAS، NAS و SAN به نیازهای عملیاتی، بودجه و برنامه توسعه سازمان بستگی دارد.

DAS معمولاً برای کسب‌وکارهای کوچک، سرورهای مستقل و محیط‌هایی با نیازهای ساده مناسب است.

NAS گزینه‌ای ایده‌آل برای اشتراک‌گذاری فایل، ذخیره اسناد، آرشیو و همکاری تیمی است و در بسیاری از شرکت‌های کوچک و متوسط بهترین تعادل میان هزینه و امکانات را فراهم می‌کند.

SAN برای سازمان‌هایی که به کارایی بسیار بالا، دسترس‌پذیری مداوم و اجرای بارهای سنگین مانند پایگاه‌های داده بزرگ، سامانه‌های ERP و زیرساخت‌های مجازی‌سازی نیاز دارند، انتخاب حرفه‌ای محسوب می‌شود.

روندهای نوین در ذخیره‌سازی

در سال‌های اخیر، معماری‌های ذخیره‌سازی نیز دستخوش تحول شده‌اند. مفاهیمی مانند Software-Defined Storage (SDS)، Hyper-Converged Infrastructure (HCI) و Object Storage باعث شده‌اند بسیاری از سازمان‌ها از معماری‌های سنتی فاصله بگیرند.

در این مدل‌ها، مدیریت ذخیره‌سازی بیش از گذشته به نرم‌افزار وابسته است و قابلیت‌هایی مانند توسعه آسان، خودکارسازی، توزیع بار و یکپارچگی با زیرساخت‌های ابری به شکل گسترده‌تری در دسترس قرار گرفته‌اند.

این فناوری‌ها به‌ویژه در مراکز داده مدرن و محیط‌های ابری، نقش مهمی در افزایش انعطاف‌پذیری و کاهش هزینه‌های عملیاتی ایفا می‌کنند.

مجازی‌سازی (Virtualization)؛ فناوری تحول‌آفرین در مراکز داده مدرن

اگر RAID انقلابی در حفاظت از اطلاعات ایجاد کرد، مجازی‌سازی (Virtualization) انقلابی در استفاده بهینه از منابع سخت‌افزاری به وجود آورد. امروزه کمتر مرکز داده‌ای را می‌توان یافت که از فناوری مجازی‌سازی استفاده نکند. از شرکت‌های کوچک با چند سرور گرفته تا بانک‌ها، اپراتورهای مخابراتی، ارائه‌دهندگان خدمات ابری و حتی ابررایانه‌ها، همگی به نوعی از این فناوری بهره می‌برند.

پیش از ظهور مجازی‌سازی، معمولاً برای هر سرویس مهم، یک سرور فیزیکی اختصاص داده می‌شد؛ برای مثال:

• یک سرور برای پایگاه داده
• یک سرور برای ایمیل
• یک سرور برای وب‌سایت
• یک سرور برای فایل‌سرور
• یک سرور برای اکتیودایرکتوری

در بسیاری از موارد، این سرورها تنها از ۱۰ تا ۲۰ درصد توان پردازشی خود استفاده می‌کردند و بخش بزرگی از منابع آن‌ها بلااستفاده باقی می‌ماند. مجازی‌سازی این مشکل را برطرف کرد و امکان اجرای چندین سیستم‌عامل و سرویس مستقل را روی یک سرور فیزیکی فراهم ساخت.

مجازی‌سازی چیست؟

مجازی‌سازی فناوری‌ای است که به کمک آن می‌توان منابع سخت‌افزاری یک سرور فیزیکی را به چندین ماشین مجازی (Virtual Machine یا VM) تقسیم کرد. هر ماشین مجازی مانند یک رایانه مستقل عمل می‌کند؛ سیستم‌عامل، حافظه، پردازنده مجازی، فضای ذخیره‌سازی و کارت شبکه مجازی مخصوص خود را دارد و می‌تواند نرم‌افزارها و سرویس‌های متفاوتی را اجرا کند.

از دید کاربر یا مدیر سیستم، هر VM دقیقاً مانند یک سرور واقعی است؛ با این تفاوت که در واقع روی یک میزبان فیزیکی (Host) اجرا می‌شود.

مفاهیم پایه در مجازی‌سازی

Host

سرور فیزیکی که ماشین‌های مجازی روی آن اجرا می‌شوند.

Guest

سیستم‌عامل یا ماشین مجازی نصب‌شده روی Host.

Hypervisor

نرم‌افزار یا لایه‌ای که وظیفه ایجاد، مدیریت و اجرای ماشین‌های مجازی را بر عهده دارد. Hypervisor منابع سخت‌افزاری مانند CPU، RAM، دیسک و شبکه را بین ماشین‌های مجازی تقسیم می‌کند.

Virtual Machine (VM)

یک رایانه مجازی که از نظر سیستم‌عامل و برنامه‌ها، تفاوتی با یک سرور فیزیکی ندارد، اما منابع خود را از Hypervisor دریافت می‌کند.

Hypervisor چیست؟

Hypervisor مهم‌ترین جزء در یک زیرساخت مجازی‌سازی است. این لایه بین سخت‌افزار و ماشین‌های مجازی قرار می‌گیرد و مدیریت کامل منابع را بر عهده دارد.

Hypervisorها به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند.

Hypervisor نوع اول (Type 1)

در این مدل، Hypervisor مستقیماً روی سخت‌افزار نصب می‌شود و نیازی به سیستم‌عامل واسط ندارد.

نمونه‌ها:

• VMware ESXi
• Microsoft Hyper-V Server
• Proxmox VE
• Xen
• Nutanix AHV

مزایا

• کارایی بالا
• امنیت بیشتر
• پایداری مناسب برای محیط‌های سازمانی
• استفاده بهینه از منابع

به همین دلیل، Type 1 استاندارد اصلی در مراکز داده و زیرساخت‌های Enterprise محسوب می‌شود.

Hypervisor نوع دوم (Type 2)

در این مدل، Hypervisor به‌صورت یک نرم‌افزار روی سیستم‌عامل نصب می‌شود.

نمونه‌ها:

• VMware Workstation
• Oracle VirtualBox
• VMware Fusion
• Parallels Desktop

این نوع بیشتر برای آموزش، توسعه نرم‌افزار و آزمایش استفاده می‌شود و برای بارهای کاری سنگین سازمانی مناسب نیست.

مزایای مجازی‌سازی

استفاده بهینه از سخت‌افزار

به‌جای اجرای تنها یک سرویس روی یک سرور، می‌توان ده‌ها ماشین مجازی را روی همان سخت‌افزار اجرا کرد و از ظرفیت پردازنده، حافظه و ذخیره‌سازی به‌صورت مؤثرتری استفاده نمود.

کاهش هزینه‌ها

مجازی‌سازی باعث کاهش هزینه‌های زیر می‌شود:

• خرید سرور
• مصرف برق
• سیستم‌های سرمایشی
• فضای رک
• کابل‌کشی
• نگهداری و پشتیبانی

مدیریت آسان

مدیر سیستم می‌تواند از طریق یک کنسول مدیریتی، تمام ماشین‌های مجازی را ایجاد، حذف، روشن، خاموش، مانیتور و پشتیبان‌گیری کند.

افزایش دسترس‌پذیری

در بسیاری از پلتفرم‌های مجازی‌سازی، در صورت خرابی یک سرور فیزیکی، ماشین‌های مجازی می‌توانند به‌طور خودکار روی سرور دیگری اجرا شوند (High Availability).

Snapshot

یکی از قابلیت‌های بسیار مهم مجازی‌سازی، Snapshot است.

Snapshot تصویری از وضعیت یک ماشین مجازی در یک لحظه مشخص است. اگر پس از نصب یک نرم‌افزار یا انجام تغییرات، مشکلی ایجاد شود، می‌توان ماشین مجازی را به همان وضعیت قبلی بازگرداند.

نکته مهم: Snapshot جایگزین Backup نیست و نباید برای نگهداری طولانی‌مدت استفاده شود.

Live Migration

در فناوری Live Migration، ماشین مجازی بدون خاموش شدن از یک سرور فیزیکی به سرور دیگری منتقل می‌شود.

این قابلیت برای انجام تعمیرات، ارتقای سخت‌افزار یا متعادل‌سازی بار پردازشی بسیار ارزشمند است.

در VMware این فناوری با نام vMotion شناخته می‌شود و در Hyper-V با عنوان Live Migration ارائه می‌شود.

VMware vSphere و ESXi

یکی از شناخته‌شده‌ترین راهکارهای مجازی‌سازی، VMware vSphere است که هسته آن Hypervisor ESXi است.

ویژگی‌های مهم:

• پایداری بسیار بالا
• مدیریت متمرکز با vCenter Server
• پشتیبانی از vMotion
• High Availability (HA)
• Distributed Resource Scheduler (DRS)
• Fault Tolerance (FT)
• Snapshot
• Storage vMotion
• یکپارچگی با SAN و NAS

به دلیل امکانات گسترده و بلوغ این پلتفرم، VMware سال‌ها انتخاب اول بسیاری از سازمان‌های بزرگ بوده است.

Microsoft Hyper-V

Hyper-V راهکار مجازی‌سازی شرکت مایکروسافت است که در Windows Server نیز ارائه می‌شود.

مزایا:

• یکپارچگی با اکتیودایرکتوری (Active Directory)
• مدیریت از طریق Windows Admin Center و System Center
• پشتیبانی از Live Migration
• Replica
• Cluster
• قابلیت‌های امنیتی مناسب

Hyper-V برای سازمان‌هایی که زیرساخت آن‌ها مبتنی بر فناوری‌های مایکروسافت است، گزینه‌ای کارآمد به شمار می‌رود.

Proxmox VE

Proxmox Virtual Environment یا Proxmox VE یکی از محبوب‌ترین پلتفرم‌های متن‌باز (Open Source) مجازی‌سازی است که در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته است.

این پلتفرم بر پایه Debian Linux توسعه یافته و از Hypervisor KVM برای ماشین‌های مجازی و LXC برای کانتینرها استفاده می‌کند.

ویژگی‌های مهم Proxmox

• متن‌باز و بدون هزینه لایسنس
• رابط مدیریتی تحت وب
• پشتیبانی از KVM و LXC
• خوشه‌بندی (Cluster)
• High Availability
• Backup داخلی
• Snapshot
• Replication
• پشتیبانی از ZFS و Ceph
• امکان مدیریت چندین سرور از یک پنل

به دلیل هزینه پایین و امکانات گسترده، بسیاری از شرکت‌های کوچک و متوسط و حتی برخی مراکز داده بزرگ از Proxmox استفاده می‌کنند.

KVM چیست؟

KVM (Kernel-based Virtual Machine) فناوری مجازی‌سازی موجود در هسته لینوکس است که امکان تبدیل سیستم‌عامل لینوکس به یک Hypervisor قدرتمند را فراهم می‌کند.

بسیاری از ارائه‌دهندگان خدمات ابری و پلتفرم‌های متن‌باز از KVM استفاده می‌کنند.

LXC و کانتینرها

در کنار ماشین‌های مجازی، امروزه استفاده از کانتینرها (Containers) نیز بسیار رایج شده است.

در حالی که هر ماشین مجازی سیستم‌عامل مستقل خود را اجرا می‌کند، کانتینرها از هسته سیستم‌عامل میزبان استفاده می‌کنند و به همین دلیل:

• سبک‌تر هستند.
• سریع‌تر راه‌اندازی می‌شوند.
• منابع کمتری مصرف می‌کنند.

LXC یکی از فناوری‌های شناخته‌شده برای اجرای کانتینرها در Proxmox است.

تفاوت ماشین مجازی و کانتینر

ویژگی	ماشین مجازی (VM)	کانتینر
سیستم‌عامل مستقل	بله	خیر
مصرف RAM	بیشتر	کمتر
سرعت راه‌اندازی	کمتر	بیشتر
جداسازی	بسیار بالا	بالا
مناسب برای	سرویس‌های متنوع و سیستم‌عامل‌های مختلف	برنامه‌های سبک و میکروسرویس‌ها

مجازی‌سازی و ذخیره‌سازی

در زیرساخت‌های مجازی، عملکرد سیستم ذخیره‌سازی اهمیت ویژه‌ای دارد. ده‌ها یا صدها ماشین مجازی ممکن است هم‌زمان به دیسک دسترسی داشته باشند؛ بنابراین استفاده از:

• SSDهای Enterprise
• NVMe
• SAN
• RAID 10
• شبکه‌های پرسرعت

نقش مهمی در عملکرد کل زیرساخت ایفا می‌کند.

مجازی‌سازی و بازیابی اطلاعات

مجازی‌سازی، فرآیند بازیابی اطلاعات را نیز پیچیده‌تر می‌کند. در صورت خرابی یک Storage یا آرایه RAID، ممکن است چندین ماشین مجازی به‌طور هم‌زمان از دسترس خارج شوند. علاوه بر این، فایل‌های دیسک مجازی مانند VMDK، VHDX یا QCOW2 خود شامل سیستم‌عامل و داده‌های کاربران هستند و خرابی آن‌ها نیازمند روش‌های تخصصی بازیابی است.

به همین دلیل، طراحی صحیح زیرساخت مجازی باید همواره با راهکارهای مناسب RAID، Snapshot و Backup همراه باشد.

درپایان

مجازی‌سازی یکی از مهم‌ترین فناوری‌های مراکز داده مدرن است. این فناوری امکان استفاده بهینه از منابع، کاهش هزینه‌ها، افزایش انعطاف‌پذیری و بهبود دسترس‌پذیری را فراهم کرده است. با این حال، موفقیت یک زیرساخت مجازی به انتخاب صحیح Hypervisor، طراحی مناسب ذخیره‌سازی، برنامه‌ریزی دقیق برای پشتیبان‌گیری و پایش مداوم وابسته است.